20 oktober 2008

PSA Bubble

Gezien de enorme prevalentie van Prostaatkankertjes (zie Gigantisch van 9 oktober en deze link) kunnen urologen spelend
met PSA afkapwaarden net zoveel PSA Prostaatkankertjes "produceren" als ze maar willen.

De productie werd tot voor kort begrensd door de behandelcapaciteit van de instellingen in aantallen RP's en radiotherapie behandelingen die ze konden verrichten.

Maar nu Active Surveillance (zie Schijnvertoning van 2 juni) in de mode is gekomen kunnen er 2 x zoveel PSA Prostaatkankertjes door het systeem gespoeld worden dan voorheen. Hiervoor worden nieuwe DBC's (Diagnose Behandel Combinatie) geschreven en gefactureerd, net als een CDS (Credit Default Swap).

Over echte patienten hebben we het niet. De dragers van PSA Prostaatkankertjes hebben geen symptomen. Ze zijn papieren patienten waarvan de PSA's en Gleason Scores in een spreadsheet gaan. De getalletjes zijn beslissend, maar de betrouwbaarheid van de getalletjes die in de modellen gaan is niet groot. Een PSA van 4 kan de volgende dag 5 zijn vanwege normale dagelijkse variaties maar ook van foutmarges van de metingen of van een combinatie van die twee. De voorspellende waarde van het stastistische rekenwerk op deze vuile data is navenant slecht met enorme marges van onzekerheden en weinig of niets zeggend voor het individu.

In de real world drukt de Numerologie zwaar. Gezonde mannen worden bang gemaakt en zitten opgezadeld met een zogenaamde ziekte. Active Surveillance kan niemand weigeren, want je wordt voor gek versleten als je weet dat je een kanker hebt maar die verder niet wilt laten controleren. Die controle bestaat uit 3 maandelijkse PSA's en jaarlijks biopsieen en bij de geringste tekenen van onraad alsnog behandeling (ongeveer in 30% van de gevallen). Dat is behoorlijk intensief.

De voordelen van deze Active Surveillance bemoeienissen op de lange termijn zijn onduidelijk. Dat geldt ook voor Radiotherapie en RP als mogelijke vervolgbehandeling. Als er al van een voordeel sprake is ten opzichte van geen PSA's/geen lokale behandelingen is dat hooguit na een periode van 10 tot 15 jaar pas zichtbaar (in studies zoals ERSPC) en groot zal het absolute voordeel (sterfte vermindering) nooit zijn.

De DBC Active Surveillance veroorzaakt stress bij vele mannen en hun verwanten. Het kost de gemeenschap bergen geld. Het heeft meer weg van verzekeringen dan met geneeskunde. Maar dan van een slechte verzekering.

09 oktober 2008

Gigantisch

In tabel 3.2 van het Prostaat Pensioen Plan van Bangma wordt de kans op prostaatkanker bij verschillende PSA waarden gegeven. Bij een PSA kleiner dan 1, tussen 1 en 2, tussen 2 en 3, tussen 3 en 4, tussen 4 en 10 en bij meer dan 10 zijn volgens deze tabel de percentages prostaatkanker na een biopsie respectievelijk 10, 17, 24, 27, 24, en 50%.

Dit is gigantisch. Ter vergelijking, bij borstkankerscreening wordt in 0,5% van de gevallen kanker gevonden. De afkapwaarde waarbij in Nederland een biopsie gedaan wordt is meestal bij een PSA waarde hoger dan 2 of 3, maar dit is volstrekt willekeurig. Bij een PSA kleiner dan 1 is de kans op kanker nog altijd 20 x groter dan de kans op kanker bij borstkankerscreening!

Als urologen vroege opsporing werkelijk serieus nemen, dan moeten ze consequent zijn en bij iedere man ongeacht PSA waarde een biopsie nemen. Dit is onverkoopbaar en dus sukkelen ze maar door en vertellen ze je, tegen beter weten in, dat je je geen zorgen hoeft te maken met je PSA van 1. Maar dat kan snel veranderen. Als door aanschaf van een Da Vincy operatierobot de operatiecapaciteit toeneemt, dan verlaagt men de afkapwaarde met zoveel nanogrammen PSA totdat de robot op volledige capaciteit kan draaien.

08 augustus 2008

Paradoxen


Ongeveer de helft van de RP's is chirurgisch gezien een succes. In deze gevallen zit alle tumor binnen de prostaat en zijn de snijvlakken van het operatiepreparaat schoon dwz tumorvrij. De patholoog classificeert deze tumoren als pT2. In de andere helft is de tumor in het kapsel gegroeid, men spreekt dan van pT3 en/of zijn de snijvlakken positief.

Chirurgisch succes is niet altijd een geneeskundig succes. Binnen 5 jaar is bij een kwart van de patienten met een pT2 tumor het PSA weer in het bloed aantoonbaar. Link Ik kan geen andere verklaring bedenken dan dat er op het moment van opereren al tumorcellen uitgezaaid waren, maar in zulke miniscule hoeveelheden dat het PSA dat ze produceerden aanvankelijk niet gemeten kon worden.

Bij pT3 tumoren is het percentage patienten met PSA stijgingen weliswaar hoger, maar bij de meerderheid blijft het onmeetbaar. Als in de snijvlakken tumor aanwezig is worden nog vaker PSA stijgingen gezien maar na 5 jaar is nog altijd bij meer dan 50% van de patienten het PSA onmeetbaar Link. Hoe moeten we dit verklaren? Het enige dat ik kan bedenken is dat de achtergebleven tumorresten zo traag groeien dat ze nooit een meetbaar PSA veroorzaken.

Er is dus maar een zeer gebrekkige correlatie tussen het succes van de operatie en toekomstige PSA stijgingen. De operatie kan mislukt zijn vanwege positieve snijvlakken maar toch is de patient "genezen". (bij 1 van de 2 patienten). Omgekeerd de operatie is geslaagd, de tumor is volledig verwijderd maar de patient is niet genezen want er zijn PSA stijgingen. (bij 1 van de 4 patienten). Vandaar dat het maar weinig uitmaakt of de operatie nu geslaagd is of niet.

Urologen spreken van "genezing" als het PSA na de operatie onmeetbaar blijft. Als er geen PSA stijgingen zijn wil dit niet zeggen dat dit te danken is aan de operatie. Bij niets doen blijft het PSA bij veel mannen min of meer constant of zijn er geringe stijgingen net zo als na RP. Het enige verschil is dat na een RP het PSA teruggezet wordt naar 0 en bij niets doen de oorspronkelijke waarde het referentiepunt is. Het echte verschil is natuurlijk dat na RP de helft van de mannen impotent geworden is en ongeveer 1 op de 10 blijvend incontinent.

04 augustus 2008

Aanpassing


De NVU heeft naar aanleidng van mijn klachten aanpassingen in de voorlichtingstekst aangebracht. (zie voor kritiek op oorspronkelijke tekst "Moet kunnen" van 7 april) Bij chirurgisch verwijderen van de prostaat is het het zinnetje "U kan worden genezen door de prostaat met een operatie te verwijderen" blijven staan maar er aan toegevoegd is: "De kans dat de ziekte vervolgens niet meer terugkomt is afhankelijk van de grootte van de tumor en kan na de operatie middels PSA bloedbepalingen worden gecontroleerd."

De aanvulling is er gewoon tussen geplakt waardoor de daaropvolgende zin onbegrijpelijk is geworden.

Hier zullen we het mee moeten doen. Maar het blijft propaganda, de kans dat het PSA weer gaat stijgen is circa 30%, maar dat wordt er niet bij verteld en dat zou je als patient toch graag willen weten. Verder is het naast de grootte van de tumor vooral de Gleason score die bepalend is voor het al dan niet terugkomen van de ziekte. Dit dan nog afgezien van het feit of het wegblijven van de ziekte te danken is aan de operatie, want als je niets doet ontwikkelen PSA Prostaatkankertjes zich meestal ook niet tot een ziekte, dwz blijven symtoomloos.

Bij het hoofdstukje Uitwendige Bestraling is het zinnetje "Ook hiermee wordt u van de kanker genezen" er uitgehaald. Hetzelfde zinnetje als bij operatieve verwijdering is er ook hier weer ingeplakt waarbij men is vergeten het woordje operatie te vervangen door bestraling waardoor dit hoofdstukje ook onleesbaar is geworden.

Al met al wat knip- en plakwerk, niet met de intentie de patient echt te informeren maar om het rookgordijn in stand te houden en zich in te dekken. Hier is de aangepaste tekst.

09 juni 2008

(vervolg van Schijnvertoning)

Dr Excel


De man vindt het maar een raar idee dat hij kanker heeft en er niets aan wordt gedaan. Maar goed ik ben onder Active Surveillance en ze zullen heus wel weten wat ze doen, alhoewel de uro achter z'n schermpje een afwezige indruk op hem had gemaakt. Zo dacht hij er tot voor kort over. Hij had rekening gehouden met een operatie vooral doordat z'n vrouw het daar de hele tijd over had en die had veel op internet gezeten waardoor ze wel het een en ander wist.

De eerste PSA na 3 maanden was 5,8 ng/ml. Bij de diagnose was het 5,4. Dat voelde niet lekker. Ze hadden de PSA-waarde thuis gestuurd gekregen zonder commentaar, met alleen een tijdstip voor de al geplande afspraak met de uroloog over 3 maanden bij de volgende PSA. Dat kwam er dan nog bovenop. De man kreeg er een unheimisch gevoel van: computers, getallen, waarschijnlijkheden en nu dit formele berichtje zonder tekst en uitleg. De vrouw liet het er niet bij zitten. Ze belde de afdeling urologie. Ze vertelde de assistente over het gestegen PSA en het briefje zonder commentaar en wilde de uroloog spreken. "Maar dat is helemaal niet nodig", antwoordde de assistente, "de uroloog heeft de uitslag gezien en als daar aanleiding voor was geweest dan hadden we op het briefje wel een eerdere datum voor de afspraak geprikt, u hoeft zich echt geen zorgen te maken."Maar het PSA is weer gestegen!". "Mevrouw, ik zeg u toch, u moet zich geen zorgen maken."

3 Maanden later weer bij de uro. Het PSA was weer gestegen, nu naar 6,2. Uroloog, ogen gericht op het scherm: "Tja, dat is aan het stijgen en het vervelende is dat ik na 3 PSA's geen gevalideerd nomogram heb om een betrouwbare PSA verdubbelingstijd te kunnen schatten, daarvoor heb ik meer PSA's nodig anders werkt ons wiskundig model niet goed." Z'n monoloog vervolgend: "Je zou zeggen dat de verdubbelingstijd meer is dan 3 jaar, wat verder wachten zou betekenen. Toets ik operatie in dan krijg ik *non validated* in m'n scherm, kijk maar". De man en de vrouw kijken mee en zien een scherm dat veel lijkt op een NCBC business graphic. Het regeltje *non validated RP indication* knippert in het rood. "Dat is nou jammer, he", zegt de uro om de spanning te breken, "maar dat komt omdat de stijgingen ook het gevolg kunnen zijn natuurlijke variaties, een beetje prostatitis, teveel fietsen, you name it, pas als we 7 PSA's of meer hebben dan kunnen we een slechte trend met grote waarschijn-
lijkheid voorspellen en dus valideren en dus opereren." En hij gaat verder: "U kunt wel een radicale prostatectomie krijgen, maar dan is dat uw keuze en ik kan die keuze begrijpen alleen kan ik hem nu niet adviseren, u heeft het zelf op het scherm kunnen zien." Dr Excel vervolgt: "Maar er is een derde weg en dat is opnieuw een biopsie om nog een keer goed te kijken wat er aan de hand is in uw prostaat en die weg zou ik eigenlijk willen gaan. Maar u beslist, even goede vrienden als u een andere keuze maakt, autonomie van de patient vinden wij belangrijk."

Dit type dokterslatijn is heel gewoon in de setting van "Active surveillance". Het gaat nergens over, noch de patient noch de uroloog weten waar ze het over hebben. Nou ja, over het PSA natuurlijk, het onbegrepen nummertje. Met hun spreadsheets en schimmige praatjes daar omheen wekken de urologen de indruk *in charge* te zijn. Aan hun groepsstatistiek heeft de patient echter geen moer. Ook niet aan de patientvriendelijke schertsvertoning waarin het slachtoffer zogenaamd mag kiezen.

PSA Prostaatkankertjes raadt de gezonde nederlandse man aan af te zien van PSA'S om uit de fuik te blijven. We gaan daarbij iets verder dan het advies van de NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) dat in haar patientenbrief de diplomatieke kwalificatie *twijfelachtig* geeft aan vroege opsporing.

Ondertussen blijven we weer hangen in "Active Surveillance". PSA Prostaatkankertjes had graag nog een Bangmaatje gedaan als tussendoortje, maar we gaan eerst verder met meneer en mevrouw. Ze mogen van Dr Excel 2 weken nadenken over hoe ze verder willen: doorgaan met wachten, RP, of een nieuwe biopsie.

02 juni 2008

Schijnvertoning


Een man en z'n vrouw zitten tegenover een uroloog in een Centre of Excellence. De vrouw, zelf met een mammobielkankertje, had haar man uiteindelijk zover gekregen een PSA te laten doen. Toen de waarde hiervan te hoog bleek heeft ze hem net zolang gesmeekt totdat hij een biopsie liet doen. Nu hebben ze allebei een kankertje.

De vrouw geeft te kennen dat het haar het beste lijkt dat het hele zaakje eruit gehaald wordt, "dan zijn we er in 1 keer van af". De man zegt niets, hij denkt aan een bepaalde secretaresse. De uroloog zegt ook niets, knikt af en toe, en is bezig gegevens in te voeren in z'n ERSPC gevalideerde Katan/Styerberg nomogram Hiero. Hiermee kan hij bepalen of de patient die tegenover hem zit in aanmerking komt voor "Active Surveillance". De vrouw stelt nog een paar vragen, de uroloog zegt een paar keer kort "wacht even, straks" z'n ogen niet afwendend van het scherm, de man heeft een erectie.

De uroloog kijkt even op van z'n scherm en vraagt naar de lijstjes psychosociaal en algemene gezond-
heid. Hij neemt ze met een knikje in ontvangst en met een verontschuldigend "heel effetjes nog" voert hij de beantwoorde ja/nee/weetniet vragen in z'n model in.

"Zo en nu ga ik dan op de knop drukken", zegt hij met guitige oogjes en kijkt de patient even aan. "Zo doen we dat tegenwoordig, dankzij de vooruitgang kunnen we steeds beter maatwerk leveren, vroeger moesten we iedereen opereren." De vrouw zit op het puntje van haar stoel, de man hoopt maar dat hij z'n broek straks niet uit hoeft te trekken. Daar hoeft hij niet erg bang voor te zijn, want lichamelijk onderzoek speelt in dit Centrum nauwelijks nog een rol. Daarvoor is het spreadsheet in de plaats gekomen.

"61% kans op indolente tumor" zegt de uroloog beslist. Vrouw: "Indolent?" Uro: "ja, traag groeiend, een waarschijnlijk niet aggressieve prostaatkanker". Man: dus 39% kans op een waarschijnlijk wel agressieve tumor?" Uro: "nou ja, agressief, in ieder geval wel een tumor die u in de toekomst ziek kan maken". Vrouw: "U zegt kan, hoeft dus niet". Uro (om de hete brei heen draaiend en eroverheen walsend): "inderdaad maar ik bied u ook 2 behandelopties. Als u voor maximale zekerheid gaat kan ik u opereren, als voor kwaliteit van leven het belangrijkst is dan kan ik in uw geval Active Surveillance aanbieden." Man: "Active surveillance?" Uro: "Ja, hierbij doen we iedere 3 maanden een PSA en na een jaar of zoveel eerder als ik nodig acht weer een biopsie. Zo kan ik zien of de tumor werkelijk indolent is en ook indolent blijft, als we de zaak niet vertrouwen kan ik u alsnog opereren."

Als je bovenstaande link aanklikt, klik dan vervolgens op *Bent U arts?* Klik dan op *Wijzer 4*, scroll vervolgens naar beneden en klik op *Start Wijzer 4*. Doe alsof je dokter bent en speel mee. Iets dergelijks heeft de uro ook gebruikt. Als je de referenties bij wijzer 4 natrekt dan blijkt dat onder een indolent kankertje een kankertje verstaan wordt dat bij pathologisch onderzoek van een RP-preparaat minder dan 0,5 cc groot zou zijn en zonder Gleason patroon 4 of 5 ( zie Gleason).

De patient krijgt een zogenaamde keuze voorgelegd die blijft hangen in waarschijnlijkheden. Sommige tumortjes kleiner dan 0,5 cc zijn nu eenmaal wel agressief. De meeste screeningtumortjes groter dan 0,5 cc zijn ook niet agressief, alleen de kans op agressiviteit is iets groter dan bij de hele kleintjes. Zo zwart wit als wordt gesuggereerd is het zeker niet. Verder gaat deze hele dubieuze koffiedikkijkerij alleen op als het tumortje ook werkelijk kleiner of groter dan 0,5 cc is, hetgeen alleen met percentages is aan te geven dwz enkel betrekking hebbend op groepen niet op individuen. Vandaar dat de uro geen zinnig antwoord heeft op de 39% vraag van de patient en het doorvragen van de vrouw.

De urologen voeren een schijnvertoning op. Een ziekte die in 9 van de 10 gevallen afloopt met een sisser hebben ze eerst opgeblazen tot een gevaarlijk monster dat met een operatie verwijderd moest worden. Nu langzamer-
hand begint door te dringen welke ravage met deze operaties wordt aangericht nemen ze gas terug en komen ze met een draak van een geautomatiseerd PSA-protocol waar je gestoord van wordt.

We slagen er maar niet in het onderwerp Active Surveillance in een column rond te krijgen. De man "kiest" voor Active Surveillance. Volgende week zullen we zien of hij tevreden is met deze keuze.

26 mei 2008

Gemeenplaatsen


Het cliche is dat je niet aan prostaatkanker sterft maar met prostaatkanker. Klopt dat?

We pakken de draad van vorige week weer op en gaan wat gedetailleerder in op de Orebro studie. De cijfertjes die nu komen kun je lang niet allemaal in de links vinden want daarvoor heb je de volledige studies nodig. Naast Orebro 1 en 2 is er nog een nieuwe link Orebro 3 met 20 jaars cijfers. De percentages progressie wijken af van de abstracts. In de abstracts heeft men het percentage genomen van de op dat moment nog in leven zijnde patienten. Het percentage dat ik neem is van alle 223 patienten, dood of levend.

Na 10 jaar was bij 76 van de 223 patienten (34%) progressie opgetreden. Bij 26 van de 76 patienten waren er ook metastasen (12% van de hele popula-tie). Van degenen met metastasen overleden er 19 (9% van de hele populatie) aan prostaatkanker. 105 (47%) overleden tengevolge van iets anders.

Na 15 jaar was bij 102 (46%) patienten progressie opgetreden, bij 29 van deze 102 patienten waren er ook metastasen (13%), van hen overleden er 25 (11%) aan prostaatkanker. In deze 15 jaars periode overleden 149 patienten aan iets anders (67%)

Na 20 jaar was bij 119 (53%) patienten progressie opgetreden, bij 39 van deze 119 patienten waren er ook metastasen (17%), van hen overleden er 35 (16%) aan prostaatkanker. In de deze 20 jaars periode overleden 168 (75%) aan iets anders. Aan het eind waren er nog 20 patienten in leven.

De gemiddelde leeftijd van de patienten aan het begin van de studie was 72 jaar. In de eerste 2 jaar werd om de 6 maanden een rectaal toucher en een botscan gedaan. Daarna jaarlijks tot 10 jaar na diagnose en daarna iedere 2 jaar. Lokale progressie werd gedefinieerd als tumordoorgroei in het kapsel voelbaar bij rectaal toucher. Metastase werd gedefineerd als een positieve botscan. Progressie betekende niet altijd direct behandelen. Patienten werden pas behandeld als ook symptomen optraden. De behandeling bestond uit orchidectomie (verwijdering van de teelballen) of oestrogenen, de gebruikelijke vorm van hormonale therapie in Zweden tijdens de looptijd van de studie. Chemotherapie werd niet gegeven. Het is speculeren of de overleving nog beter zou zijn geweest met moderne hormonale therapie en chemo.

Bovenstaande geeft het natuurlijk verloop van lokaal prostaatkanker weer. Alleen als symptomen optraden werd ingegrepen in het natuurlijk verloop. De meerderheid hoefde nooit behandeld te worden en als dan toch behandeld moest worden, pas na vele jaren. Dit in tegenstelling tot Radicale Prostatectomie (RP) waarin iedereen direct be(mis)handeld wordt voor een onzeker lange termijn voordeel. Toevallig zijn over progressie na RP kortgeleden ook 20 jaars cijfers gepubliceerd, zie link failure 3. PSA progressie na 10, 15 en 20 jaar respectievelijk 29%, 39% en 41%, waardoor op de toch al geteisterde pantienten in bijna alle gevallen weer een nieuwe ronde behandelingen uitgevoerd wordt.

De relaxte benadering in Orebro is bekend geworden als Watchful Waiting (WW) en is in Scandinavie en ook in Australie altijd populair geweest. Tot niet zolang geleden stelden urologen in Nederland zich bijzonder negatief op ten opzichte van WW. Huisartsen die WW in de praktijk probeerden te brengen werden over de rug van de patient tegengewerkt. Sinds een aantal jaren is hierin een kentering opgetreden, noodgedwongen door het steeds algemener bekend worden van de omvang van het letsel toegebracht door RP's en het hoge percentage PSA progressie na deze operaties. Om marktaandeel vast te houden en om door te kunnen blijven feesten in gelegenheden als het Kurhaus (zie column Moet Kunnen? van 7 april) hebben ze WW nu als het ware geannexeerd, opgetuigd met PSA's en biopsieen en er een nieuw naam voor bedacht: "Active Surveillance". Een politiestaat- achtige term die niets minder betekent dan nog verder opgevoerde PSA-terreur met uiteindelijk natuurlijk voor velen alsnog Radicale Prostatectomie.

PSA Prostaatkankertjes was van plan Active Surveillance in deze column als uitsmijter te gebruiken voor een gepaste afronding, maar daar is dit een te groot onderwerp voor. Daarom volgende week een hele column over Active Surveillance.

In plaats daarvan nog een paar cliches. De uitzondering bevestigt de regel. Ook waar. Er zijn nu eenmaal tumoren die zo snel en agressief om zich heen grijpen dat er nauwelijks kruid tegen is gewassen. Hoe eerder je erbij bent, hoe beter. Niet waar en ook niet uitvoerbaar. Deze tumoren groeien zo snel dat iedere man iedere maand een PSA zou moeten hebben. Als zo'n tumor zich manifesteert ga dan direct naar de oncoloog, mijd de uroloog.