Random Plannen

In Nijmegen wordt hard aan de weg getimmerd. Hier en hier bespraken we de brochure van het Prostate MR Center of Excellence (PMRCE), waarin terecht de waarde van de biopsie ter discussie wordt gesteld maar ten onrechte en zonder wetenschappelijke onderbouwing de MRI als het ei van Columbus wordt gepresenteerd.

Inmiddels is het PMRCE opgegaan in een grotere organisatie, met behalve in Nijmegen ook lokaties in Almelo en Hengelo. Het nieuwe samenwerkingsverband heet de ProstaatKliniek en werd in een paginagroot artikel in de Telegraaf aan de consument geintroduceerd. De Prostaatkliniek biedt de PSA-consument een "Onafhankelijk Behandeladvies" met standaard een MRI in het PMRCE.

Wat zijn ‘Onafhankelijke behandeladviezen’?
De Prostaatkliniek heeft een uitgebreid netwerk van experts op het gebied van de behandeling van prostaatkanker.  Uit dit netwerk kiezen we ‘random’ een uroloog en een radiotherapeut. Zij formuleren beiden, onafhankelijk van elkaar, op basis van de uitslag van de diverse onderzoeken, een behandeladvies. U krijgt dus als het ware altijd een ‘second opinion’ standaard in de diagnose.


Terug naar u
Uw behandelend arts krijgt zo snel mogelijk alle uitslagen plus de twee onafhankelijke behandeladviezen. Hij kan op basis hiervan een gedegen keuze maken voor uw behandeling. Uiteraard wordt deze keuze ook nog besproken in het  ‘lokale multidisciplinaire overleg’; een overleg met specialisten in verschillende richtingen binnen het eigen ziekenhuis. Tenslotte wordt de behandelkeuze aan u voorgelegd. U weet dan zeker dat u de best mogelijke behandeling krijgt, op basis van een topdiagnose. En dat binnen enkele weken.


Goed, over een prostaatkankertje buigen zich in de visie van de Prostaatkliniek dus minimaal 4 artsen. Eigen Uroloog, Intake Uroloog Prostaatkliniek, Random Uroloog Prostaatkliniek, Random Radioloog Prostaatkliniek waarna dan nog lokaal multidisciplinair overleg volgt voordat je hoort wat de plannen zijn. De kans is groot dat er verschillende plannen zijn en dat jij een keuze mag maken voor 1 van die onafhankelijke random plannen van artsen die je nooit gezien hebt.

We willen het allemaal


Het is wel heel erg dat je denkt dat mijn reactie op een PSA bepaald wordt door of de beschikbare robotcapaciteit, of verplichtingen aan wetenschappelijk onderzoek, of verplichtingen voor aantallen verrichtingen aan de verzekeringsmaatschappij.

Ja heel erg inderdaad, maar aan de andere kant kan ik me moeilijk voorstellen dat je gemotiveerd wordt door het gegeven dat je 48 man moeten behandelen om 1 leven te redden, gezien de ravage die je aanricht. Dus waarom doe je het dan?

Het is nu eenmaal niet anders, de robot wil het, de wetenschap wil het, de verzekering wil het en het allerbelangrijkste, de patient wil het. We willen het allemaal, behalve jij.

Doe Het Zelf Darmkankertjes


Op dit ogenblik is er even weinig te zeggen. We liggen in de loopgraaf en wachten tot Bangma later dit jaar met z'n eindrapportage inclusief letselschaderapport afkomt. Mocht zich in de tussentijd boven het maaiveld iets voordoen dat ons niet bevalt dan zullen we direct schieten. Verder zal ik de rechterkolom gaan verbeteren en regelmatig met nieuwscommentaar komen in Urowatch (en dat aankondigen in mededelingen).

Dan las ik afgelopen week in de Volkskrant dat Minister Schippers vanaf 2013 darmkankerscreeniing wil gaan invoeren. Een groot succes voor het KWF die hier al jaren voor lobbiet. Als dit werkelijk allemaal doorgaat krijgen 3,5 miljoen Nederlanders tussen de 55 en 75 jaar een doe-het-zelf pakketje toegestuurd bestaande uit een buisje plus stick die ze in hun ontlasting moeten duwen en vervolgens terug in het buisje moeten doen. Het pakketje kan ongefrankeerd retour en wordt dan onderzocht op de aanwezigheid van sporen bloed, die een aanwijzing kunnen zijn voor darmkanker of van poliepen die mogelijk tot kanker kunnen evolueren. Worden sporen bloed aangetroffen danvolgt een coloscopie ( onaangenaam kijkonderzoek vd darm)

Uit de Volkskrant: Als 60% meedoet, zullen zich jaarlijks tachtigduizend mensen in het ziekenhuis melden met bloed in de ontlasting. Bij een kleine 10 procent van hen wordt bij een kijkonderzoek kanker gevonden, bij 40% poliepen. Bij de helft is dus prake van loos alarm. Dat is veel, erkent hoogleraar Kuipers; maar er zit voor de deelnemers ook een gunstige kant aan: na een kijkonderzoek hebben ze voor zeker 10 jaar zekerheid. De poliepen groeien zeer traag.

Zo dit is dus ook weer mega, mega. En moet je de professor horen met z'n 10 jaar zekerheid, de onruststoker! In het VK-artikel wordt gesproken over 1400 minder sterfgevallen aan darmkanker per jaar door screening. Jaarlijks is de sterfte nu ca 5000 dwz ca 30% minder. Als dit klopt is dat beter dan het resultaat van prostaatkankerscreening, maar dan nog. Het aandeel van sterfte door darmkanker van de totale sterfte bij 55 plussers is circa 3-4%. Het netto effect is daarom maar circa 1%. Verder moet je bedenken dat veel van de sterfte aan darmkanker op hoge leeftijd is, sterf je niet aan darmkanker dan sterf je niet lang daarna wel aan iets anders.

Kankerscreening is een drama, een dieptepunt in de geneeskunde. Bij bosjes worden symptoomloze mensen met prostaatkankertjes, mammobielkankertjes en darmkankertjes uit het leven gehaald en de kliniek in gejaagd om vervolgens in grote getale verminkt weer teruggezet te worden (impotent, incontinent, met toegetakelde of afgesneden borsten en stoma's). Dit alles om sterfte aan deze kankertjes op meestal hoge leeftijd te voorkomen waar Magere Hein al snel iets anders voor ze heeft.

De Double Speak van Schreibtisch Dokters

In het begin van de 90er jaren begon de PSA-test in de Verenigde Staten populair te worden voor de vroege opsporing van prostaatkanker. In Europa werden toen nauwelijks PSA-testen gedaan behalve voor de follow-up van patienten die hormonale therapie kregen. Dat veranderde toen Fritz Schroeder naar Rotterdam kwam. Deze Duitse uroloog betoogde dat de ontwikkelingen in Amerika veelbelovend en interessant waren, maar dat het nog te vroeg was om in Europa de Amerikaanse trend te volgen. Daarvoor was eerst onderzoek nodig en niet zomaar een onderzoekje maar een Mega-onderzoek. Deze Double Speak, wel veel belovend maar niet zo veel belovend om meteen maar op de Amerikaanse tour te gaan, is kenmerkend gebleven voor het taalgebruik van het ERSPC zoals dit Mega-onderzoek zou gaan heten. Aan het ERSPC, met als hoofdkantoor Rotterdam, deden ruim 160000 mannen mee in verschillende europese landen.

In 1995 schreef ik al dat een dergelijk onderzoek schadelijk en overbodig was. Vantevoren was al duidelijk dat tegenover een mogelijk voordeel voor enkelen op de lange termijn, een groot nadeel zou staan voor velen op de korte termijn. Ik concludeerde dat het onderzoek daarom moreel gezien onaanvaardbaar was. De reactie van Schroeder hierop was dat hij juist wilde kwantificeren hoe groot de respectievelijke voor- en nadelen waren. Dat voor deze kwantificatie proefpersonen in grote getalen impotent en incontinent gemaakt moesten worden was blijkbaar van secundair belang. In 2009 verscheen dan eindelijk een publicatie over het mogelijke voordeel van PSA-Screening: een verlaging van de sterfte door prostaatkanker van 0,07%! De publieksmedia kopten "Screening kan prostaatkankersterfte verlagen" Wat de prijs is deze 0,07% sterfteverlaging weten we nog steeds niet. Eerst zou de zg "Quality of Life studie" (lees letselschadestudie) in 2009 gepubliceerd worden, toen in 2010 en de laatste belofte is dit najaar. We zullen zien....

Met het ERSPC kwam PSA in Europa. In talloze roadshows, symposia en postcodeloterij-achtige mediaoptredens werd al die jaren dezelfde dubbelzinnige boodschap verkondigd dat PSA-screening veelbelovend was, maar ook meer onderzoek om het nut wetenschappelijk te bewijzen. Patienten en urologen namen begrijpelijkerwijs maar een voorschot op dit wetenschappelijk bewijs en vroegen respectievelijk gaven de PSA-test. Zo kwam het slechtste soort Amerikaanse geneeskunde toch via de achterdeur naar binnen.

De opvolger van Schroeder, Bangma is van het zelfde laken een pak en voert een soort "Business as Usual" PR beleid. In antwoord "Ook zo blij met PSA?" kwam hij met z'n "PSA-Screening deugt" waarin hij op precies dezelfde manier als Schroeder indertijd het ERSPC verdedigt: "Zonder de getallen van de ERSPC is er niemand ter wereld die een gefundeerd oordeel kan geven over het nut van bevolkingsonderzoek. Alleen op basis daarvan kunnen overheden, en de Gezondheidsraad in Nederland, een uitspraak doen over de wenselijkheid van populatiescreening voor prostaatkanker." Weer gaat het alleen over getallen en weer niet over wat de proefpersonen is aangedaan om tot deze nietszeggende cijfertjes te komen. In ieder geval staat er in het najaar weer een confrontatie met Bangma op het programma, ook als hij er weer niet in slaagt z'n QoL onderzoek gepubliceerd te krijgen.

Wie is men dan wel?

Men doet alsof al dat onderzoeken noodzakelijk is. Men is er aan gewend geraakt dat bijna alle publicaties over die onderzoeken ermee eindigen dat nog meer onderzoek nodig is. Toets maar ERSPC op Pubmed. Hoezo is het noodzakelijk om te  blijven onderzoeken of vroege opsporing en behandeling van prostaatkanker nut heeft? Wie bepaalt dat dit noodzakelijk is? Wie is men dan wel?

Men is, zal ik maar zeggen een mix van zogenaamd Hardwerkend Nederland en het Nederland van de Zeurderige Zorgzaamheid. En achter wie loopt dit soort Nederland aan als het om prostaatkanker gaat? Achter de voorzitter van de NVU (niet Nederlandse Volks Unie, maar Nederlandse Vereniging voor Urologie), tevens hoofdonderzoeker van het ERSPC, daarnaast ook hoofd van de afdeling Urologie van het Erasmus MC en daar dan weer bovenop voorzitter en/of directeur van een aantal PSA-Stichtingen en PSA-BeeVeetjes. Precies, Professor Chris Bangma himself...

Maar zo iemand kan toch niet gewoon z'n gang gaan, die wordt toch gecontroleerd? Natuurlijk! Daarvoor heeft men de Medisch Ethische Commissie van het Erasmus MC, de Kwaliteits Commissie van het MC, nog een aantal Coordinatie Commissies plus nog wat Superviserende Commissies. Dus controle genoeg. Maar men controleert vooral of er wel genoeg deelonderzoeken gedaan worden waarvoor weer nieuwe Controle Commissies in het leven kunnen worden geroepen. Men vindt het wel OK dat het biopsie rsultaat in de helft van de gevallen verkeerd is, dat in het ERSPC 48 patienten behandeld moeten worden om na 9 jaar 1 sterftegeval aan prostaatkanker te voorkomen en normaal dat de studie naar levenskwaliteit van de deelnemers nu al meer dan 2 jaar op zich laat wachten. Veel van de Commissieleden doen zelf ook weer onderzoek voor een ERSPC-deelproject. Ik schat het aantal collaborateurs op zo'n 100. Hier had ik het al eens eerder over Commissies.

Generatie op generatie leerden co-assistenten dat je als regel niet aan prostaatkanker sterft maar met prostaatkanker. Als je de incidentie en sterftecijfers bestudeert zie je dat de oude waarheid klopt.  Bij secties blijkt dat op vijftigjarige leeftijd ongeveer de helft van de mannen een prostaatkankertje heeft, bij 90 jaar  bijna iedereen. Hier en hier. Toch sterven er maar 2400 mannen per jaar aan prostaatkanker waarvan tweederde ouder dan 75 jaar en de helft ouder dan 80 jaar. Onder de 65 is de sterfte 213. Hier. De tumoren van deze pechvogels hebben zulke korte verdubbelingstijden dat ze bij screening bijna altijd gemist worden en als ze gevonden worden zijn de behandelingsresultaten (opereren of bestralen) bijzonder slecht. Hierop is de klassieke rhetorische vraag van de bekende Amerikaanse uroloog Whitmore van toepassing: "Is cure possible for men in whom it is necessary? Is cure necessary for men in whom it is possible?" Jij mag het antwoord geven...

Voor Bangma cs bestaat de geschiedenis niet, evenmin als het gezonde verstand. Bangma profileert zich als nieuwsgierige onderzoeker en z'n handlangers vinden het maar wat fijn erbij te mogen horen. Niet alleen om de buitenlandse reisjes maar ook om deel uit te maken van de "vernieuwing". Griezelig is dat we hier niet te doen met een stelletje misdadigers die doelbewust en masse mannen incontinent en impotent maken, maar met een groep wereldvreemden die vinden dat ze het recht hebben alles maar te onderzoeken en overal heen te reizen en geirriteerd raken als iemand begint over de bakken geld die ze spenderen of gaat zeuren over de letselschade die ze aanrichten. Hun handelwijze kritisch aan de orde stellen is niet zo simpel want hun verontwaardigde antwoord luidt altijd weer: "Wil je ons wel even met rust laten, we zijn bezig met het redden van mensenlevens." In Liefdevol Castrerend heb ik deze arrogantie eerder aan de orde gesteld.

De fixatie op Cure en de daaraan gekoppelde Screeningswaanzin staat werkelijke vooruitgang in de weg. Het meest sprekende bewijs dat Cure niet mogelijk is komt uit studies waarin volledig verwijderde prostaten zonder kapselingroei en schone snijvlakken, dwz het hele zaakje is eruit, toch in een aanzienlijk aantal gevallen PSA progressie vertonen. Hier. Blijkbaar waren er al micrometastasen. Uiteraard werd weer een Commissie in het leven geroepen, maar conclusies werden nooit getrokken.

Het zou een stuk logischer en humaner zijn prostaatkanker (weer) te beschouwen als een chronische ouderdomsaandoening. Een aandoening die in de overgrote meerderheid van de gevallen geen symptomen geeft en daardoor met rust gelaten kan worden. Mochten zich wel symptomen voordoen dan kunnen deze behandeld worden. De perspectieven van medische behandeling van prostaatkanker zijn veel beter dan bij andere tumoren vanwege de gevoeligheid van prostaatkanker voor hormonale therapie. Geld voor onderzoek om deze behandelingsvorm verder te verbeteren is er nauwelijks want alles wordt opgeslokt door Bangma en z'n controleurs.

Respectabele Onderzoekers?

Hierbij een ingezonden brief en mijn reactie daarop naar aanleiding van "Ook zo blij met PSA?" dat ik afgelopen september in Huisarts en Wetenschap publiceerde. Ga voor dit artikel naar de rechterkolom onder publicaties. Daar staat een openlijk toegankelijke printversie van dit artikel. Het artikel zelf kan ik hier niet neerzetten vanwege copyright redenen. Wil je een fatsoenlijke PDF inclusief referenties stuur dan een mail. Hier mijn antwoord op Bangma's "PSA-screening deugt."

Ingezonden
PSA-screening

Huisarts en Wetenschap, jaargang 2011, nummer 4:226-227

Reactie
Collega Scholten bekritiseert de auteurs van de grote Europese onderzoeken naar het effect van screening op prostaatkankersterfte.1  Hij beticht hen van volksverlakkerij door alleen maar in te zoomen op de relatieve risicoreductie. Daarbij komt hij met zeer negatieve aantijgingen aan het adres van de onderzoekers die ik eigenlijk voor dit tijdschrift ongepast vind. Collega Bangma wordt op zijn beurt verlokt tot de uitspraak dat Scholten de plank volledig misslaat, mogelijk door de aanval op de man (en dus niet op de bal).2  De inhoudelijke argumenten van Scholten snijden echter wel hout. Hoewel in de ERSPC het effect van screening op de prostaatkankerspecifieke sterfte als positief uit de bus komt, blijkt uit een recente meta-analyse dat dit resultaat nog niet kan worden veralgemeniseerd.3 Bangma benoemt dat door het aanbieden van active surveillance  de diagnose prostaatkanker geen extra stress bij mannen geeft. Hoe sterk dat bewijs is weet ik niet. Ik denk dat hierbij vooral wordt getoond dat er in deze screening geen negatieve feedback van patiënten komt.4,5  Veel mannen compenseren de last van de controles met de gedachte dat ze er gelukkig toch op tijd bij waren. Dat de tumor anders nooit aan het licht zou zijn gekomen bedenken ze daarbij niet. De zeer genuanceerde ERSPC-publicatie, die op de dag van het bewuste NOS-journaal al in de mailbox van alle huisartsen belandde,6  biedt mij wel een zeer praktische handreiking. Aan patiënten kan klip en klaar worden uitgelegd dat wanneer alle Nederlandse mannen zouden deelnemen aan een screeningsprogramma minder mannen overlijden aan prostaatkanker. Dat daarvoor een groot aantal mannen moet worden belast met aanvullend onderzoek en de diagnose prostaatkanker die klinisch niet relevant hoeft te zijn, is goed over te brengen. Wie de gelukkige overlever is tussen de 48 behandelde lotgenoten, zal men vooraf nooit te weten komen. Na die uitleg zien veel mannen af van een PSA-test. De resultaten van de ERSPC frustreren mij dus niet, maar ondersteunen mijn dagelijkse praktijkvoering. Daarbij beperk ik me graag tot de inhoud en houd ik me niet bezig met de beeldvorming van respectabele onderzoekers. Dat wens ik Scholten ook toe.
Marco Blanker

1. Scholten H. Ook zo blij met PSA? Huisarts Wet 2010;53:501-2.
2. Bangma CH. PSA-screening deugt. Huisarts Wet 2010;53:503.
3. Djulbegovic M, Beyth RJ, Neuberger MM, Stoffs TL, Vieweg J, Djulbegovic B, et al. Screening for prostate cancer: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ 2010;341:c4543.
4. Ransohoff DF, McNaughton Collins M, Fowler FJ. Why is prostate cancer screening so common when the evidence is so uncertain? A system without negative feedback. Am J Med 2002;113:663-7.
5. Blanker M. Zonder bewijs screenen op prostaatkanker. Huisarts Wet 2003;46:184.
6. Schröder FH, Hugosson J, Roobol MJ, Tammela TL, Ciatto S, Nelen V, et al. Screening and prostate-cancer mortality in a randomized european study. N Engl J Med 2009;360:1320-8.

Antwoord
Collega Blanker vindt dat mijn argumenten hout snijden maar ergert zich aan de manier waarop ik ‘respectabele onderzoekers’ bejegen. Het verheugt me dat veel patiënten na de ongetwijfeld degelijke uitleg van Blanker afzien van een PSA. Ik vermoed dat het aantal nog groter zou zijn geweest als collega Bangma was afgekomen met z’n onderzoek naar de levenskwaliteit en Blanker daarover ook had kunnen voorlichten. Zo netjes als het bij Blanker klaarblijkelijk toegaat, gaat het niet overal. Via een groot aantal opdringerige urologiesites kan men via de achterdeur ook aan een PSA komen. Een van deze sites wordt beheerd door onze respectabele onderzoekers.1 Op deze site richt men zich nu op de ERSPC-controlegroep. Na deze groep eerst te hebben ingepeperd dat door screening de sterfte aan prostaatkanker vermindert, wordt hen nu in overweging gegeven zich alsnog te laten screenen. Veel wollig en empathisch taalgebruik, maar niet het feit dat 48 mannen moeten worden behandeld om na 9 jaar 1 sterfgeval te voorkomen. Het achterwege laten hiervan is de onderzoekers ernstig aan te rekenen. Ik spreek dan ook liever van marketeers die als voornaamste doel hebben de topzware afdeling Urologie van het Erasmus MC in leven te houden over de rug van hardwerkende Rotterdammers die niets mankeren. Henk Scholten

1. http://www.erasmusmc.nl/47659/112432/Screening_prostaatkanker

 OK, nog 1 keer dan

We gaan nog 1x keertje Jelle Barentsz doen. Niet vaker want daarna moeten we weer snel terug naar Bangma die er immers van zou kunnen profiteren als we hier Jelle's luxe-MRI's te lang de grond in boren. Ik pak wat willekeurig klein vuil uit de brochure.

Onder andere deze passage wekt mijn irritatie op: Onbekendheid, regelgeving en kostenverantwoordelijkheden brengen met zich mee dat bij vermoeden van prostaatkanker vaak nog niet als eerste aan een retourtje Nijmegen wordt gedacht. Terwijl een groeiende internationale patiëntengroep geen enkel probleem lijkt te hebben met een verre vliegreis om gebruik te kunnen maken van onze expertise en faciliteiten. Er is helemaal geen onbekendheid met MRI's, er is alleen bijna niemand die er in gelooft. Er is helemaal geen regelgeving of kostenverantwoordelijkheid, alles kan en alles wordt vergoed via de verplicht geinde zorgpremie waar jij toch niets over te zeggen hebt. En dan die groeiende internationale patientengroep. Er is inderdaad een groep superrijke querulanten en hypochrondieers die zich zo vervelen dat ze de hele wereld afreizen om naar hun prostaatkankertje te laten kijken. Hoe mooier en futuristischer de onderzoeksapparatur is des te gretiger zijn ze. Laat Jelle zich tevreden stellen met dit groepje goedbetalende toeristen en het daar bij laten.

Dan dit stukje over Blue Ribbon: Blue Ribbon (www.blueribbon.nl) wil mannen bewust maken van de prostaat en het taboe eromheen doorbreken, door bij het grote publiek, de media en politiek aandacht te vragen voor prostaatkanker. Blue Ribbon is een initiatief van de Stichting Contactgroep Prostaatkanker (SCP) en krijgt voor haar activiteiten de steun van KWF Kankerbestrijding en de Nederlandse Vereniging voor Urologie. Blue Ribbon, het broertje van Red Ribbon, organiseerde in november zg Movember, de actienaam voor een maandje bewustzijn waarbij mannen hun snor lieten staan om de aandacht te vestigen op prostaatkanker. Wat een ongein. Alsof er een taboe zou bestaan rond de prostaat! Dit is een bekende truc van sociale marketing, je verzint iets wat helemaal niet bestaat, in dit geval een zg taboe, en gaat daar dan drukte over maken. Om drukte te kunnen maken is geld nodig. Dat geld krijgen ze van het SCP, dat op zijn beurt voor een groot deel gesubsidieerd wordt door het KWF en van het KWF zelf. Nou daar zijn ze goed in geslaagd, Rutte naar Nijmegen halen was natuurlijk een klapper van de eerste orde, gefinancierd met jouw collectegeld.

En tenslotte dit: Of nóg beter: een algehele screening van mannen boven een bepaalde leeftijd. Als dit voor borstkanker (komt voor bij 1 op 7 vrouwen) gemeengoed kan zijn, waarom dan niet voor prostaatkanker (1 op 6mannen). Waar blijft de ‘mannografie’? Waarom spelden we niet massaal een ‘blue ribbon’ op onze revers? Hier hebben we Barentsz als actieleider voor georganiseerde bangmakerij, zogenaamd zorgzaam maar ondertussen het welzijn van de Nederlandse man verziekend. Wat screening betreft is Bangma schijnbaar genuanceerder. Deze wereldvreemde is echter op zijn eigen manier knettergek en misleidend. Op hem richten we onze pijlen weer in het volgende stukje.