Het is stil aan de overkant

Wat is het stil aan de overkant. De man die zo hard riep dat PSA screening deugt en beloofde uiterlijk eind 2011 met een allesomvattende publicatie te komen inclusief rapportage over neveneffecten, komt maar niet af. Het is droevig gesteld met de maatschappelijke verantwoording waarover deze Scheibtisch Dokter zo hoog van de toren blaast. Iedere dag tik ik vol verwachting Bangma ERSPC Prostate in, maar tot nu toe zonder resultaat. Om de verveling te verdrijven en de lezer warm te houden deze keer een wat algemener stukje.

Zo rond de 80er jaren begon zich in de gezondheidszorg een verandering te voltrekken. Lag in 1980 het accent op zorg en behandeling van zieken, geleidelijk aan kwam de nadruk op de preventie van ziekten te liggen en dat gaat nog steeds door. De groei van gezondheidszorg is voor het grootste deel toe te schrijven aan bemoeienissen met prostaat-, borst-, darm- en baarmoederhalskankertjes, het voorkomen van hartziekten door het opsporen en behandelen (marginaal) verhoogde bloeddruk, (marginaal) verhoogd cholesterol en diabetes 2. Daarnaast het bij het minste geringste vervangen van heupen en knieeen en het screenen op wat kleinere ziekten zoals glaucoom, jicht, schildklieraandoeningen en nog een aantal. Daarnaast zorgen plastische chirurgie en het uitvinden en opkloppen van nieuwe ziekten zoals ADHD en Autisme voor volumegroei, maar dit laat ik verder buiten beschouwing.

Het beoogde doel namelijk het verminderen van ziektelast en sterfte wordt niet of maar in zeer beperkte mate bereikt. Als er al resultaten zijn dan staan deze altijd ter discussie. Dit neemt niet weg dat geen arts ontkomt aan de druk om van alles en nog wat vroeg op te sporen. Weiger een PSA, een mammogram, uitstrijkje, lipidenspectrum, glucose of urinezuur bij een symptoomloos persoon dan kun je er zeker van zijn dat je praktijk leegloopt met een behoorlijke kans dat je de inspectie op je dak krijgt of een groot ochtendblad aan je deur.

Dat het doel gemist wordt bij prostaatkanker weet de trouwe lezer inmiddels. In 1990 waren er 4300 nieuw gevallen van prostaatkanker en 2150 sterfgevallen hieraan, in 2008 waren er 9500 nieuwe gevallen en 2400 sterfgevallen. Meer dan 2x zo vaak prostaatkanker door PSA screening maar geen sterftevermindering. Hier. Het dubieuze effect van borstkankerscreening is door anderen aan de orde gesteld, een link onder andere hier. Door frauduleuze rapportage van onderzoeksgegevens is uberhaupt een oordeel moeilijk, zie bijvoorbeeld dit. Het segment hartziekten is vele malen groter dan de kankersector. Een oordeel over effecten van vroeg behandelen is hier helemaal niet meer mogelijk want bijna elk onderzoek neemt als referentie een andere vorm van vroeg behandelen, meestal een medicijn, waardoor ieder zicht op het natuurlijk beloop verdwenen is. Diabetes 2 is de afgelopen 20 jaar gigantisch gegroeid doordat men marginale verhogingen van het bloedglucose is gaan behandelen. Er is weliswaar sinds 1970 een sterke daling van de sterfte aan hart- en vaatziekten geweest, maar deze is in de eerste plaats te danken aan betere behandeling en gezondere leefomstandigheden en leefstijl, niet door honderdduizenden mensen vol te proppen met pillen voor licht verhoogde bloeddruk-, cholesterol- en suikerwaarden.

In vergelijking de klassieke groep patienten van 1980 is er anno 2012 een gigantische nieuwe groep pseudopatienten bijgekomen, de zg "worried Well". Hoewel pseudo? Grote aantallen van hen kun je toch weer patient noemen vanwege de aangerichte letselschade door invasieve behandelingen. Dit speelt het sterkst in de kankersector met prostaatkanker als onbetwiste Numero Uno. In de hartsector is dit wat minder dramatisch vanwege het accent op behandeling met medicijnen en veel minder op chirurgie. Interacties en bijwerkingen van geneesmiddelen, vaak cocktails, zijn echter vaak ook ziekmakend.

De moderne innovatieve kwaliteitsbewuste en wat al niet meer arts is meer geinteresseerd in ziektes dan in zieken en nog het allermeest in het voorkomen van ziektes. De interesse hierin is bij sommigen zo groot dat bijvoorbeeld iemand als Bangma er totaal niet mee zit dat hij en masse mannen incontinent en impotent maakt om te kijken hoeveel mannen hij moet behandelen om 1 sterfgeval te voorkomen. Bij prostaatkanker is de situatie extreem maar het Number to Treat Dilemma is een algemeen probleem van screening. Er is geen aanwijsbaar individueel voordeel. Het nut is voor niemand in het bijzonder maar alleen in het algemeen, waarbij dit algemene statistische nut meestal miniem is zo niet afwezig. Dat het zo ligt krijg de patient niet te horen, die denkt dat de operatie of de medicijnen hem of haar beter maken.

Onmogelijke Onderneming

Om te kijken of er nog ERSPC nieuws was kwam ik vandaag na lange tijd weer eens terecht op de NVU-site (niet Nederlandse Volk Unie, maar Nederlandse Vereniging voor Urologie. Daar bleek het hoofdstuk over prostaatkanker radikaal veranderd te zijn. De laatste keer dat ik de site bezocht was alles nog recht toe recht aan. Heel beslist stelde men toen dat met een biopsie de aanwezigheid van prostaatkanker kan worden vastgesteld en zo ja de mate van kwaadaardigheid. Vervolgens dat prostaatkanker genezen kan worden met daarop een rijtje behandelingen en op het allerlaatst enigszins onwillig dat in een aantal gevallen observatie het overwegen waard is.

Over de biopsie nu dit: "Met behulp van de huidige diagnostische middelen is wel aan te tonen of iemand prostaatkanker heeft, maar is niet te voorspellen of er sprake is van een levensbedreigende tumor of van een tumor die langzaam groeit en weinig tot geen klachten zal veroorzaken." He, he, de NVU neemt eindelijk over waar PSA Prostaatkankertjes al jaren op hamert. Wat nog ontbreekt is dat de biopsie in een kwart tot eenderde van de gevallen het tumortje mist, maar laten we daar nu even niet moeilijk over doen.

Dan volgt het hoofdstuk behandeling. Wat er eerst als laatste bijhing is nu intro en hoofdzaak geworden: Active Surveillance wordt direct gepresenteerd als een belangrijke optie. Dan volgt een verwarrend draaiend verhaal. Na eerst dus toegegeven te hebben dat het onderscheid tussen levensbedreigend en onschuldig niet gemaakt kan worden lezen we nu: "Dat de eerste vorm van prostaatkanker snel behandeld moet worden, behoeft geen betoog. In het tweede geval staan patiënt en behandelaar voor een keuze: behandelen of afwachten en in de gaten houden." Het hoeft dus geen betoog dat een gevaarlijke tumor behandeld moet worden, maar jammer we kunnen alleen niet vaststellen of de tumor gevaarlijk of onschuldig is. Laat dit nu precies de reden zijn dat PSA Prostaatkankertjes al jaren beweert dat het vroeg opsporen van tumortjes bij symptoomloze mannen een onmogelijke onderneming is.

Vervolgens wordt Active Surveillance verder besproken en uitgelegd dat men of blijft observeren of na verloop van tijd alsnog tot behandeling overgaat.In deze context worden vervolgens de verschillende behandelingsmogelijkheden kort besproken.  Opvallend is dat gezwegen wordt over de jaarlijkse herbiopsieen die de patient te wachten staan en waarbij hetzelfde goed/slecht dilemma onverminderd bijft bestaan. De oplossing voor deze blijvende mist is volgens de NVU.... dat de patient mag kiezen! De dokter weet het niet, kan het ook niet weten, maar blijft de patient terroriseren met z'n kankerdiagnose en kankerpraatjes, liefst in bijzijn van de echtgenote, want prostaatkanker heb je nu eenmaal samen. Week en murw geworden kiest menig patient uiteindelijk toch maar voor een ingreep en kan de uroloog z'n kunstje alsnog uitvoeren. De robot heeft z'n zin.

Weiger een PSA als je niets mankeert en voorkom zo dat je in een kafkaeske situatie belandt die kan eindigen in impotentie, incontinentie of nog erger. Stel je alleen onder behandeling van een uroloog als je symptomen hebt.

Klein Bonus Bombardementje

Van 2 anonieme bronnen hoor ik dat er zeer binnenkort nieuws van het ERSPC komt. 1 hier op PSA Prostaatkankertjes in een reactie op het vorige stukje en 1 via email van een zekere "Prognosticus" die het ook heeft over januari. Van een zeer vertrouwde niet anonieme bron (wiens privacy ik graag bescherm) hoor ik dit ook, met de opmerking erbij dat het waarschijnlijk om 10 of 11 jaars cijfers gaat maar zonder een Quality of Life analyse. We zullen zien....

In de meantime een tussendoortje. Ongeacht waar ze mee gaan komen, bijvoorbeeld het zeer onwaarschijnlijke dat ipv 48 mannen nu maar 24 mannen behandeld moeten worden om 1 sterfgeval te voorkomen of 24 of 12 om 1 geval van metastase te voorkomen na 10/11 jaar, dwz als het resultaat 2x zo goed wordt, dan nog kan PSA-screening naar de prullenmand.

Waarom? Zelfs urologen maken zich zorgen over overbehandeling. Hun antwoord is Active Surveillance (AS). Naast allerlei toeters en bellen is de essentie dat de Gleasonscore lager dan 6 moet zijn om hiervoor in aanmerking te komen. Het punt is echter dat ze dit niet kunnen vaststellen. Ik heb het hier al ad nauseam over gehad, het is een main point in de rechterkolom, maar dat is nog niet genoeg vandaar hier als bonus een klein bombardement referenties hierover: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.

In de praktijk betekent dit dat in circa de helft van de gevallen AS volgens hun eigen criteria een slecht advies is geweest en omgekeerd in circa een kwart van de gevallen een Radicale Prostatectomie een overbodige ingreep (ook weer volgens hun eigen criteria). Als je in zulke hoge percentages dingen moet doen die je achteraf liever niet gedaan zou hebben dan kun je er beter mee ophouden. De criteria van de urologen zijn natuurlijk niet mijn criteria. Mijn criterium is dat alleen symptomen en klachten een ingreep gerechtvaardigen -niet spreadsheets, kansberekeningen en andere papieren goocheltrucs gebaseerd op inferieure inputdata.

2012: de Val van Rotterdam

We naderen het einde van 2011 en het is niet meer te verwachten dat Bangma met z'n zg ERSPC Quality of Life studie afkomt. Dwz we krijgen maar niet te weten wat de prijs is voor z'n miezerige 0,07% sterftedaling door PSA-screeening in perioperatieve sterftegevallen, embolieen en hartinfarcten en lange termijnletselschade zoals impotentie, incontinentie en stricturen. Plus de psychische stress van weer stijgende PSA's na behandeling of de onzekerheid van negatieve biopsieen bij verhoogde PSA's. Vanaf maart 2009 is keer op keer beloofd dat rapportage hiervan zou komen, but it simply doesn't happen. Meanwhile gaat men maar door met een eindeloze reeks pulp-publicaties in pseudowetenschappelije tijdschriften over effectiviteit na aftrek van dit of dat of met fantasy-modelberekeningen na compensatie voor van alles en nog wat. Hiero. Het enige waar men niet in slaagt is een Quality of Life studie te publiceren in een A-tijdschrijft zoals de Lancet of American Journal of Medicine. Ofwel de ravage is zo erg dat Bangma het manuscript niet durft op te sturen ofwel de data zijn dusdanig gemasseerd dat het manuscript geweigerd is.

Door het achterwege blijven van deze studie wordt de schijn dat PSA-screening misschien toch van nut is min of meer in stand gehouden. Het oordeel van de Gezondheidsraad, die over de wenselijkheid van PSA-screening moet beslissen, blijft dus maar uit want de leden van deze ambtelijk apparaat wachten gewoon heel braaf op deze studie. Verwacht van hen niet dat ze hun nek uitsteken want zodra ze hun oordeel hebben geveld is het afgelopen met hun gesponsorde PSA-studiereisjes en PSA-pretcongresjes. In de door Blue Ribbon en dergelijke clubjes opgefokte sfeer van hoop en vooruitgang breidt het aantal operatieprobots zich intussen als een olievlek over het land uit. Daarmee is er een economische prikkel bijgekomen om zoveel mogelijk PSA-Prostaatkankertjes op te sporen en te behandelen. Een perverser voorbeeld van marktwerking in de gezondheidszorg is moeilijk te bedenken.

Lichtpuntje is Achmea (ondergetekende heeft geen belangen in deze verzekeringsmaatschappij) dat het budget voor Robot-RP's gaat afknijpen. Ander Lichtpunt is het NEE van de US Preventive Services Task Force tegen PSA-screening (zie UroWatch van oktober, rechterkolom helemaal naar benenden scrollen). En dan is er natuurlijk jullie eigen Lichtpuntje PSA Prostaatkankertjes. PSA Prostaatkankertjes werkt aan een nieuwe publicatie en verwacht in de loop van 2012 de val van Rotterdam en de arrestatie van Bangma. Stay tuned....

Money Talks

Vorige week viel m'n oog op een persbericht van het VUMC waarin verslag gedaan wordt over de oratie van een zekere van Moorselaar een getiteld "Operatierobot bij prostaatkanker beter dan 'gewone' kijkoperatie". Het persbericht werd integraal overgenomen door ondermeer de urologische lobbysite Prostaat.nl. Deze van Moorselaar was eerder feestvierend te zien in het Hermitage-clipje waarnaar ik verwees in Urowatch van 7 december.

Dat de operatierobot beter is hebben we al vaak gehoord en vaak weerlegd. We gaan daar nu niet weer uitgebreid op in. De context van de oratie is  wel interessant. Uit het persbericht: Omdat ziektekostenverzekeraars niet op de hoogte zijn van de voordelen van robotoperatie boven een conventionele operatie bij prostaatkanker, willen zij de extra kosten van de robotoperatie niet betalen. In zijn oratie op 2 december waarschuwt prof.dr. Jeroen Van Moorselaar dan ook voor het gevaar dat een dergelijke operatie met de robot binnenkort in Nederland niet meer mogelijk zal zijn. Het gaat weer eens om geld en, zoals gebruikelijk bij urologen, dreigen met zogenaamde gevaren als ze dat geld niet krijgen. Plus deze keer een beschuldiging aan het adres van de Zorgverzekeraars. De Zorgverzekeraars zouden niet goed op de hoogte zijn van de Robotvoordelen. Ze zouden een studie van het ICER niet kennen, waarin "bewezen" werd dat door robotchirurgie de kans op complicaties en negatieve bijwerkingen geringer werd. Het verbaast me niets dat de Zorgverzekeraars deze studie niet kennen. Het ICER rapport is nergens gepubliceerd en kon ik pas na veel moeite achterhalen. Van bewijs kan hier moeilijk gesproken worden in dit gesponsorde verslag vol gepoolde data en modelberekingen, zie hier. Overigens zijn de Zorgverzekeraars goed op de hoogte over de pros en cons van de operatierobot. Hier een zeer interessante PDF.

Dan de uitzending op Nieuwsuur van afgelopen maandag met de bekendmaking dat Achmea per januari 2012 stopt met de extra vergoedingen voor Robotoperaties. Namens de urologen voert John Rietbergen nogal hooghartig het woord (meer over hem in Urowatch van 12 januari). "Ik laat het hele financiele gebeuren graag aan de Raad van Bestuur over" en "Je wilt graag uiteindelijk alle patienten met de robot opereren, ik denk dat dat als een paal boven water staat". Het gaat hier om 3000 E extra vergoeding per operatie dwz 300000 E voor het het Rotterdamse Centre of Excellence ( Franciscus Gasthuis) waar Rietbergen per jaar 100 ingrepen wil doen. Nu lijkt het me dat Rietbergen wel een persoonlijk overwicht heeft op RVB-lid Gerla maar of die uit eigen zak 3 ton wil ophoesten? Het zaad voor een conflict is gezaaid, waarbij de urologen krokodillentranen zullen gaan huilen om verslechtering van de zorg en de achterstand die Nederland oploopt. Wat mij betreft mogen de zorgverzekeraars nog een stapje verder gaan door op alle prostaatkankeroperaties te korten, of beter nog, deze helemaal niet meer te vergoeden. Dat zal bergen geld en een hoop leed schelen.

Bangma, de grote Brandweerman

In oktober berichtten we in Urowatch (rechter kolom helemaal naar beneden scrollen) over het NEE tegen PSA-screening van de US Preventive Services Task Force, het belangrijkste adviescollege in de US. Daarop kwam  begin november een officiele reactie van de American Urological Association met een volmondig JA. Niet verwonderlijk want PSA-Screening is de voornaamste bron van inkomsten van hun leden. In december kunnen we discussies in de internationale vakpers tegemoet zien tussen Het Gezonde Verstand enerzijds en de Dikdoenerige Hebzucht anderzijds.

In de tussentijd is er van 4 tot 6 november ook een congresje geweest in Barcelona met de prestigieuze naam European Multidisciplinary Meeting on Urologic Cancers (EMUC). Uiteraard kwam de PSA kwestie hier ook aan de orde en wie werd overgevlogen om kwam PSA-screening verdedigen? Jawel, niemand minder dan Prof.Dr.Chris Bangma. Toevallig kwam PSA Prostaatkankertjes in het bezit van een PDF van z'n Powerpoint Presentatie. We gaan deze keer niet in op de argumentatie van Bangma, die zijn hier in extenso besproken, maar op een nieuwe beeldspraak die Bangma in z'n presentatie gebruikte:

(slide)
"Pca screening is like a fire insurance
Fire insurance: everybody pays, everybody gains a bit, but some gain a lot"

Eerder gaf de professor al blijk van zijn affiniteit met assurantien met de publicatie van z'n boekje Het Prostaat Pensioenplan waar we eerder enkele besprekingen aan hebben gewijd. Nu is Bangma de Grote Brandweerman & Verzekeraar. Iedereen betaalt en wie behandeld wordt niet zo'n klein beetje ook: met impotentie, incontinentie, stricturen, thrombose, embolieen, hartinfarcten en in het geval van Active Surveillance, eerst een paar jaar psychologische terreur en dan in minimaal eenderde van de gevallen alsnog hetzelfde rijtje. Iedereen wint een beetje? Klopt! Door screening vermindert de sterfte aan prostaatkanker van 0,36% naar 0,29%, een winst van 0,07%. En wie wint er veel? Raad maar...

Vage brei Kankertjes voor Robotfabrieken

In "Ook zo Blij met PSA?" liet ik weinig heel van PSA screening, niettemin vond Bangma dat "PSA Screening deugt". Hier werd in een grote analyse ook nog eens de vloer aangeveegd met PSA screening en onlangs zei het belangrijkste US adviescollege voor de gezondheidszorg "Nee" tegen screenen voor prostaatkanker. Ondertussen gaat het PSA prikken rustig door en blijven we wachten op de zg Quality of Life study die ons door Bangma is beloofd. Het is bijzonder droevig gesteld met de effectiviteit en dit hangt voor een deel samen met de methode van screening.

Bij screening voor dikke darmkanker en borstkanker (waar ook veel tegen pleit) is de opzet alle kankertjes te vinden en te behandelen. Hoewel soms een tumor zal worden gemist, is de methode om dit doel te bereiken recht door zee, namelijk gerichte biopsieen nemen uit gebieden die bij colonoscopie of mammografie verdacht voor kanker zijn. Men ziet en weet wat men doet.

Bij "screening" voor prostaatkanker bepaalt de hoogte van het PSA of er een biopsie gedaan wordt. Er vindt weliswaar beeldvormend onderzoek plaats, maar de echo die gemaakt wordt is er in de eerste plaats om de contouren van de prostaat vast te stellen, niet om tumortjes te vinden. Vervolgens wordt blind gebiopteerd, of in de luxetermen van urologen te spreken, een systematische biopsie gedaan, zonder te zien en te weten wat men doet.

Hoe hoger het PSA, hoe groter de kans op prostaatkanker. Bij een PSA van 0,01 ng/ml heeft bijna niemand kanker, bij een PSA van 10ng/ml ongeveer de helft en bij een PSA van 100 ng/ml bijna iedereen. Als men ongeacht PSA bij iedere man boven de 50 jaar een blinde biopsie doet, dan wordt bij 22% een kankertje gevonden. Zie deze tabel. Dit is een gigantisch percentage, ter vergelijking bij borstkankerscreening is dit percentage 1,5. Vandaar dat men PSA afkapwaardes introduceerde. De meest gebruikelijke afkapwaarde is 3 ng/ml. Daarboven is het PSA "positief" en krijgt de patient een biopsie daaronder "negatief" en gebeurt er niets. Bij deze afkapwaarde is het kankertjespercentage circa 8. 14% van de kankertjes wordt dus gemist. Niet erg! zeggen Bangma cs, want tumortjes onder deze afkapwaarde zijn bijna altijd klein en onschuldig. Not so! zegt PSA Prostaatkankertjes, ze zijn weliswaar in het algemeen kleiner en onschuldiger, maar lang niet altijd, zie de tabel bij Gleasonscores. Een onbekend aantal van deze ( eerst nog kleine, maar snel groeiende) tumortjes komt symptomatisch bovendrijven tussen 2 screeningsrondes: zg Interval Kankers.

Dit dan nog naast het feit dat de biopsie die gedaan wordt naar aanleiding van een "Positief PSA" in de helft van de gevallen een verkeerde Gleasonscore geeft en 1 op de 3 tumortjes mist. Bangma cs vangen een vage brei kankertjes uit de enorme prostaatkankervijver. Niet met de intentie, zoals bij borstkanker en dikke darmkanker, om alle tumortjes op te sporen en te behandelen, maar enkel als materiaal om hun robotfabrieken en researchkartels draaiende te houden. Al naar gelang de bezettingsgraad van de robot of de nieuwste onderzoeksgril verhogen of verlagen ze de afkapwaarde, over de rug van goedgelovende mannen, en behandelen of surveilleren er actief & lustig op los.