20 maart 2009

Out of the Box 2
PSA, wat is dat nu eigenlijk?


Ondanks of juist door het recente ERSPC nieuws gaan we gewoon verder met Out of the box. Daarvoor is het nodig eerst te begrijpen wat PSA is, hoe het in het bloed terecht komt en welke factoren daarbij een rol spelen.

Prostaat Specifiek Antigeen is een eiwit dat in prostaatcellen wordt gemaakt dat als functie heeft het ejaculaat in vloeibare toestand te houden. In een normale situatie verlaat het PSA het lichaam tijdens een orgasme via een fijn vertakt buisjesstelsel vermengd met zaadcellen uit de testikels. Om een indruk van dimensies te geven: de PSA concentratie in het ejaculaat ligt tussen de 0,2 en 3 mg/ml, dwz tussen de 200000 en 3000000 ng/ml. Ng staat voor nanogram de eenheid waarin het PSA wordt gemeten in bloedtests.

Als door een aandoening- prostaatkanker, prostatitis of prostaathypertrofie (BPH)- deze buisjes worden dichtgedrukt kan het PSA niet meer op de normale wijze afvloeien. Het hoopt zich op in deze buisjes en uiteindelijk wordt de PSA concentratie daar zo hoog dat door diffusie het PSA via het omringend weefselvocht in de kleine haarvaatjes terecht komt en vandaaruit in de grote bloedsomloop waar het meetbaar wordt.

Prostaatkankertjes produceren in wisselende mate PSA en geen of gebrekkige afvoerbuisjes waardoor het PSA stijgt. Tevens drukken ze door hun volume afvoerbuisjes van gezonde omringende prostaatcellen dicht, wat indirect het PSA ook doet stijgen. Gemetastaseerde prostaatkanker cellen in lymfeklieren, botten en andere organen hebben geen afvoerssysteem. Het door deze cellen geproduceerde PSA verdwijnt ook weer door diffusie in de circulatie.

De hoogte van de PSA-waarde in het bloed is in principe een functie van produktie en afvoer. Daarnaast is er nog een moeilijk te kwantificeren bufferfactor. Als buffer fungeert het de buisjes omringende weefselvocht waarover we hierboven al spraken. Het volume hiervan kan toenemen tengevolge van ontstekingsreacties. Deze ontstekingsverschijnselen, een vorm van niet-bacteriele prostatitis, treden op als reactie van omliggend gezond weefsel op tumoren. Het bufferreservoir kan in zekere mate PSA opnemen en afstaan en zo van invloed zijn op de hoogte van het PSA in het bloed.

Bewapend met deze voorkennis is de volgende keer het PSA in het bloed aan de beurt.

NB
PSA Prostaatkankertjes doet ook mee aan de discussie over prostaatkanker screening op de Round Table van het NEJM, New England Journal of Medicine. We maakten deze opmerking:

Random biopsies

The main flaw in the screening setting is the inadequacy of the random biopsy. Numerous publications addressed the discrepancy between clinical Gleason and pathological Gleason. The Gleason system was originally meant for directed biopsies in palpable tumors, not for blind sampling of prostates. The issue of overtreatment cannot be resolved with the current diagnostic workup.

Henk Scholten, MD

9 opmerkingen:

Veen zei

Dr Henk,

Zeer hartelijk bedankt voor de heldere uitleg.
Hier worden we echt wijzer van.

Hartelijke groet,

Familie Veen, Groningen

Anoniem zei

Ik raad iedereen aan die Engels kan lezen naar de NEJM site te gaan. De roudtable is erg interessant. de ERSPC komt er slecht vanaf. De sfeer is behoorlijk antiscreening.

antiuro

Rotterdammer zei

Ik ben het van harte met Veen eens dat goed kunt uitleggen. Ik heb nog een vraag over uw Engelse reactie. Wat is het verschil tussen klinisch en pathologisch? Als u de tijd heeft, graag..

Henk Scholten zei

Klinisch is de Gl score van de blinde biopsie dwz bij diagnose. Pathologisch is de Gl score van het operatiepreparaat van een radicale prostatectomie.
Als beide scores van de zelfde persoon bekend zijn, dan blijkt het verschil tussen klinisch en pathologisch zo'n 30-50%.
Aangezien de score van de RP de "waarheid" is, is de diagnose (klinisch) in een even groot percentage verkeerd. De Gleason score is het belangrijkste element van de diagnose.

Jos de Wit zei

Excellent job, Scholten zowel links als rechts op de pagina. Wat me verbijstert zijn de minimale sterfte percentages waarop doorgerekend wordt en waarop stellige media uitspraken gedaan worden die nog out of the context zijn ook.

Jan zei

heeft u het artikel in de volkskrant van vandaag gelezen? Wat vindt u daarvan?

Groeten,

Jan

Henk Scholten zei

Ik zou makkelijk 10 PSA Prostaatkankertjes kunnen vullen met een kritische beschouwing van dit Volkskrant artikel. Op het programma staat echter Out of the Box (actueler dan ooit) en verder heb ik m'n handen vol aan bestudering van de harde data van het NEJM artikel.

Er is 1 citaat in het Volkskrant artikel waar ik me volledig in kan vinden:

>>>>'Voorlopig hoeven we ons beleid in de spreekkamer niet aan te passen’, vinden de huisartsen. ‘Mannen zonder klachten moeten niet worden getest. En ook is er nog geen reden voor een bevolkingsonderzoek op prostaatkanker’

Anoniem zei

De NVU verkeert in een roes....

http://www.nvu.nl/patienten/home

antiuro

Anoniem zei

Ik had de screeningsarm geloot in 94. M'n PSA was toen iets in de 5. Ik wiilde het wel weten net als cholesterol. Ik kreeg een oproep voor een biopsie, maar overlegde met m'n huisarts. We besloten niets te doen en te kijken hoe volgende tests zouden zijn, aangevraagd door hem. Ik zegde de biopsie ook af. Jaarlijks PSA laten doen Nu 15 jaar later is m'n PSA 11,3. 3 jaar terug was het 12,4. Ik ben dus wat u noemt non compliant= spelbreker. waar ik in de statistiek terecht ben gekomen mag Joost weten. 76jaar nu, niet zo plassen als vroeger, maar dat is niet een groot probleem.

ex havenwerker