17 oktober 2010

Psychochirurgie

Kil in de Volkskrant van 11 september:

'Dikwijls zadel je iemand op met de diagnose prostaatkanker en de mededeling dat je er niets aan doet omdat daar geen duidelijke reden voor is. Dat is voor veel mannen moeilijk te verwerken. Geregeld komen ze na één, twee jaar vragen of je ze alsjeblieft toch wilt opereren.’

Als je te horen krijgt: "Je hebt prostaatkanker maar in een onschuldige vorm. Je hoeft hier niet meer terug te komen", dan is dat is heldere taal die mannen makkelijk kunnen verwerken. Maar dat kan Kil niet zeggen want hij weet dat de biopsie, waarop hij z'n beslissingen baseert, niet te vertrouwen is. Door die crappy biopsie geldt het omgekeerde ook: Als Kil wel meteen iets wil doen is daar ook geen duidelijke reden voor.

Het niets doen van Kil is een eufemisme voor levenslange PSA's, herbiopsieen en slap geoudenhoer daarover, ook bekend onder de Newspeak term Active Surveillance. Gek dat veel mannen dit moeilijk kunnen verwerken? De veelvuldige controles met altijd weer mitsen en maren houden de onzekerheid in stand en leiden via die weg naar operaties. Dat zijn dan operaties om psychische redenen, niet op medische gronden. Als je de patient maar gek genoeg maakt, dan smeekt hij je later wel om te opereren. Gewoon een kwestie van geduld. Of je doet alsof er wel een duidelijke reden is en opereert direct. Met PSA's en Gleasons kun je alle kanten op.

02 september 2010

10, 8 en 12 x zo groot


De kritiek op borstkanker is ook niet voor de poes. Hier een helder verhaal. Mooie intro voor een antiscreeningsfilm: shot 1 - Op een regenachtige ochtend gaan vrouwen een mammobielbus in die op een afgelegen parkeerterrein staat naast een vuilstort. Shot 2- In de mammobielbus, enorm veel administratieve handelingen, lang wachten, tegenstribbelen en dan eindelijk de foto. Shot 3 - een ruimte met 5 types in witte jassen, expressieloos achterover hangend in dikke fauteuils achter grote schermen met in het ene venster een mammogram, in het andere venster de AEX koersen, een computerspelletje of Facebook. Verveelt zet een van de types een rood kruisje achter een mammogram en voert vervolgens verschillende administratieve handelingen uit. Achtergrondmuziek Gimme Shelter. Voice over: "Het gaat goed met de screeningsindustrie in Nederland...."

Borstkankerscreening is big. Hoeveel bigger is prostaatkankerscreening? Wat PSA is voor prostaatkanker, is een mammogram voor borstkanker. Beiden zijn indien afwijkend een reden voor biopsie.  Bij een PSA afkapwaarde van 3 ng/ml  is 16% van de mannen positief. Bij borstkankerscreening is bij 1,5 % van de vrouwen het mammogram positief. Qua aantal biopsieen is prostaatkankerscreening dus ruim 10x zo big als borstkankerscreening. 1 op de 4 biopsien levert een prostaatkankertje op, 1 op de 3 biopsieen een mammobielkankertje dwz de kankerproduktie is respectievelijk 4% en 0,5%: 8 x zo big. 12% van de mannen loopt na screening rond met de onzekerheid van een "positief" PSA en een negatieve biopsie, bij borstkankerscreening blijft 1% van de vrouwen in twijfel: 12x zo big.

Er leven in Nederland circa 1,3 miljoen mannen tussen de 55 en 70 jaar. Deze leeftijdscategorie is de doelgroep van Pensioenplan. Laten we Pensioenplans gekte hierop los, dan moeten 208000 man (16%) gebiopteerd worden waarmee 52000 nieuwe kankerpatienten worden geproduceerd. De Natie zou ontwricht worden.

Nog een vergelijking?

In Nederland stierven in 2008 2421 mannen aan prostaatkanker en 3327 vrouwen aan borstkanker. Hier. Bij prostaatkanker was 68% van de overledenen ouder dan 75 jaar en 49% ouder dan 80 jaar. Bij borstkanker waren deze cijfers respectievelijk 38% en 28%. Bij prostaatkanker was het aantal overledenen jonger dan 65 jaar 9%, bij borstkanker 42%. De sterfte aan borstkanker is dus gemiddeld op veel jongere leeftijd dan aan prostaatkanker. Mocht screening een effect hebben dan profiteren vrouwen hier langer van dan mannen. Die ene man van de 48 die Pensioenplan cum suis "redden" sterft meestal niet lang daarna aan iets anders.

Laatste shots van de film. Renee Froger zingt in de Arena voor 52000 nieuwe prostaatkankerpatienten. Dan betreedt Dione de Graaff rennend het podium in gezelschap van 20 in groene pakjes gestoken urologen met in hun midden Pensioenplan in een goud pakje. Renee Froger zet daarop "We are the Champions" in. Fade out van deze muziek (maar beeld blijft) en een aanzwellend Gimme Shelter. Voice over: "Zorg dat je er niet bij hoort."

30 augustus 2010

"Iedereen doet het, dus ik ook"


"Pensioenplan heeft wetenschappelijk bewezen dat PSA screening de sterfte aan prostaatkanker vermindert, dus screen ik. Zo simpel is dat."

Urologen staan niet bekend als studiehoofden. Deze best betaalde handarbeiders van Nederland staan het liefst in de operatiekamer. Als ze vrij hebben zijn ze meestal op de golfbaan te vinden of knutselen ze aan een van hun autos. Je zult niet snel een uroloog tegenkomen die op een zaterdagochtend een wetenschappelijk artikel leest. Behalve Pensioenplan dan, maar hij is dan ook een buitenbeentje. De urologen zijn dolblij met hem, dankzij zijn wetenschappelijke studies rinkelt bij hen de kassa. Zo blij dat ze hem voor z'n verjaardag binnenkort een nieuw paard zullen schenken. Meer over het oude paard hier.

Wat heeft Pensioenplan bewezen? Dat over een periode van 9 jaar de sterfte aan prostaatkanker verminderde van 0,36% naar 0,29%, een daling van 0,07%. Met Pensioenplan noemen de urologen dit een sterftevermindering van 20 % (100-29/36). Klopt, maar gezien de minimale absolute sterfte stelt die 20% niets voor.

Hoe heeft Pensioenplan dit bewezen? Door van de GGD Rotterdam adressen van mannen tussen de 55 en 70 jaar te kopen en deze mannen, dreigend met kanker, per brief vriendelijk doch dringend te verzoeken hun PSA te laten meten. Deze PSA's heeft hij vervolgens in een computer gestopt waarin ook een door hem bedachte afkapwaarde voor een "positief PSA", hiero. De computer genereerde vervolgens voor 16% van de mannen een nog dreigender uitnodiging voor een blinde biopsie. Bij een kwart van deze 16% vond hij een kankertje dat hij vervolgens ging behandelen waardoor de sterfte aan prostaatkanker zoals gezegd met 0,07% verminderde. De 12% mannen met een positief PSA bij wie geen kankertje gevonden werd mochten na 4 jaar weer terugkomen voor een nieuw PSA.

Wat is het nieuwste project van Pensioenplan? PRIAS (Prostate Research International Active Surveillance). Dit prestigieuze project moet de kroon op het werk van Pensioenplan worden. Dit project was noodzakelijk geworden omdat de operatierobots in Nederland het aantal nieuw gediagniostiseerde prostaatkankertjes niet meer konden verwerken. Met Active Surveillance (AS) worden de kleinste kankertjes in een wachtrij geplaatst. De ongelukkige dragers van dit soort kankertjes worden onderworpen aan een waar PSA terreurregime met jaarlijkse herbiopsieen. PRIAS is een ongekende cashgenerator en kan nog groter worden door de PSA afkapwaarde weer te verlagen. Uiteindelijk wordt een groot deel van de mannen die in AS zijn geparkeerd alsnog behandeld. Meer over PRIAS in Urologische Politiestaat.

"En ga me nu niet verwijten dat ik geen aandacht heb voor de menselijke aspecten, we denken zelfs aan de partner. Dankzij Marion Bloem zijn impotentie, incontinentie en stricturen die er nu eenmal bijhoren, goed bespreekbaar geworden. Mag ik nu weer verder? De robot staat te wachten."

24 augustus 2010

Ultimate Crap

Ik zou het hebben over de Ultimate Crap: de blinde biopsie. Ik ga het verhaal niet nog eens vertellen maar loop de blog door. In de rechterkolom staat de kritiek op de blinde biopsie ook in het kort samengevat.

Op 21 april 2008 komt de blinde biopsie voor het eerst aan de orde. Hierin ook 2 interessante links over het verschil in kankeropbrengst van blinde biopsieen met respectievelijk 6, 12 en 18 naalden .

Op 28 april 2008 bespreek ik de slechte representativiteit van de Gleasonscore die in de helft van de gevallen ofwel te hoog of wel te laag is. Niettemin worden op grond van de biopsie-uitslag behandelingsbeslissingen genomen.

Op 21 november 2008 bespreek ik een studie waarbij maximaal 3 herbiopsieen gedaan werden bij een eerste negatieve biopsie. In circa eenderde van de gevallen wordt de tumor bij de eerste biopsie gemist. Na een negatieve biopsie kan je dus niet gerust gesteld worden. Op 11 december 2008 ga ik hier op door.

Op 20 december 2008 wind ik me weer eens flink op over de blinde biopsie en nog een keer op 24 december.

Op 3 januari 2009 bespreking van een zeer interessante studie. Mannen met een prostaatkankertje vastgesteld door een biopsie en die nog niet behandeld werden kregen herbiopsieen. Bij de helft van de mannen werd bij de herbiopsie geen kanker gevonden. Als we het omdraaien en de herbiopsie eerst was gedaan dan zouden deze mannen nooit in het kankercircuit te recht zijn gekomen. Dit illustreert de willekeur nog het best.

Op 9 maart 2009 een naar mijn mening evenwichtig overzichtstukje over de blinde biopsie

Op 27 juli 2009 noemt Ilse 8 studies over verkeerde Gleasonscores en Harm 3 studies over gemiste tumortjes

Op 16 december 2009 een bespreking van de gigantische hoeveelheid prostaatkanker die bij obducties wordt aangetroffen. Gecombineerd met een amerikaans onderzoek, waarin in iedereen ongeacht PSA een biopsie kreeg, is af te leiden dat niet eenderde (zie boven) maar de helft van het aantal aanwezig tumortjes gemist wordt.

Dan nog dit. Een biopsie is geen pretje en kan vervelende gevolgen hebben. Uit ERSPC gegevens blijkt dat 23% van de gebiopteerden langer dan 3 dagen last had van bloed in de urine, 50% bloed in het sperma. 3,5% van de mannen kreeg koorts. 0,5% moest opgenomen worden vanwege bloedvergiftiging.

14 augustus 2010

Crappy, crappier, ....

Vandaag  is PSA weer eens het onderwerp.

Wat is PSA?
PSA is een eiwit dat in de prostaat gemaakt wordt en als belangrijkste functie heeft het ejaculaat vloeibaar te houden zodra het de penis heeft verlaten. Zonder PSA zou het ejaculaat stollen en de spermatozoen niet kunnen zwemmen.  Bij een man met een kerngezonde prostaat wordt alle PSA via het ejaculaat afgevoerd en is er geen of alleen een spoor PSA in de bloed aantoonbaar. Hoe komt PSA in het bloed? Uitgebreide bespreking in dit bericht en in dit bericht.

Is een PSA uitslag betrouwbaar?
Nee. Hier beschreef ik het unieke experiment van Terry Herbert die een maand lang iedere dag een PSA liet meten. Z'n laagste waarde was 4,5 ng/ml en z'n hoogste 6,0 ng/ml. Bij een dergelijk verschil in een maand tijd zal bijna iedere uroloog een biopsie willen doen. Maar deze stijging kan dus even goed een fysiologische variatie zijn en daarom zonder betekenis. In hetzelfde bericht 2 referenties die bevestigen dat het geval van Terry niet uniek is. Als bonus 3 nieuwe referenties, hier, hier en hier die ook zeggen dat wat voor Terry geldt ook op jou van toepassing is. Vandaar dat ik zeg, dring aan op een gedubbelcheckte maar liefst gedriedubbelcheckte PSA en middel de waarden. Dit is een mooi eerste verzoek aan een uroloog. Als hij hierop niet adequaat reageert, zoek dan een andere uroloog of beter nog blijf helemaal bij urologen weg. Vergeet PSA of ga verder met je huisarts en laat je bij snelle verdubbelingstijden (van minimaal gedubbelcheckte PSA's) verwijzen naar een oncoloog. Overleg met hem of haar of een behandeling met (Intermitterende) Hormonale Therapie - (I)HT- aan de orde is. Meer over (I)HT hier en hier.

Stellen afkapwaarden iets voor?
Bovenop de crappy performance van een eenmalige meting komt dan de nog crappier afkapwaarde. Onder de afkapwaarde is een PSA normaal daarboven is het PSA zg "positief". Positief betekent een indicatie voor biopsie. De hoogte van de afkapwaarde is   willekeurig en stoelt niet op medische maar op bedrijfseconomische motieven. Bij het ERSPC is de afkapwaarde 3 ng/ml. 16% van de PSA bepalingen was bij deze afkapwaarde "positief". Bij biopsie bleek 1 op de 4 mannen met een positief PSA een kankertje te hebben. In het bedrijfsmodel kosten 3 negatieve biopsieen geld zonder dat het iets oplevert. Neemt men een afkapwaarde van 10 ng/ml dan is circa 1 op de 2 biopsieen positief. De kosten zijn dan een stuk lager, maar de opbrengst ook. Binnen het ERSPC is er "consensus" dat 3 ng/ml het optimum is tussen kosten en baten. Dit betekent dat men zich er van tevoren bij heeft neergelegd dat ruim meer dan de helft van potentieel detecteerbare kankertjes gemist wordt. Dit kan afgeleid worden uit een Amerikaanse studie die ik hier besproken heb. In deze studie, waarin iedereen ongeacht PSA gebiopteerd werd, had 80% van de mannen een PSA lager dan 3 ng/ml. 63% van alle tumoren werden gevonden bij deze groep mannen. Niettemin heeft het ERSPC de mond vol van een Bevolkingsonderzoek. Nog meer? Alsjeblieft

Er is een afkapwaarde die ik persoonlijk interessant vind, nl 20 ng/ml. Onder deze waarde komen met een botscan aantoonbare metastasen bijna nooit voor. Hier Vanaf 20 ng/ml loopt het percentage mannen met metastasen snel op, bij 100 ng/ml heeft bijna iedereen metastases. Beginnen bij 20ng/ml zou betekenen vroege opsporing van uitgezaaide prostaatkanker met botscans. Dat is een heel ander verhaal dan het opsporen van prostaatkankertjes met biopsieen.

Crappy, crappier,...., volgende keer  een warming up met  blinde biopsieen.

05 augustus 2010

Salonfähig

Nieuw hier? Waar gaat dit over? Ga eerst hierheen. Lees ook dit. Lees ook mededelingen

De drukproeven zijn binnen, ook het griezelig schrijfsel van Professor Prostaat Pensioenplan als reactie op mijn stuk is onder embargo in mijn bezit. Er kan geen letter meer veranderd worden.

Hoe graag ik ook anders zou willen ik moet over de inhoud zwijgen tot 7 september. Maar dit wil ik er wel over kwijt. Op mijn  analyse en de daar uit afgeleide voorstellen voor sancties reageert de professor ongeveer zoals indertijd de Partijsecretaris van het Politbureau van de USSR. Gelukkig leven we nog steeds in een min of meer vrij land, ik zeg min of meer bijvoorbeeld vanwege de affaire Nekschot, want anders was ik door de Dijkzigt politie allang afgevoerd en was het nooit tot publicatie gekomen. Na 7 september volgt op Huisarts en Wetenschap een Internetdiscussie (alleen toegankelijk voor H&W leden). Omdat het hele zaakje door mij in gang is gezet mag ik de discussie openen wat een reactie zal zijn op het vrijwel onleesbare ambtelijke verweerschrift van Partijsecretaris Professor Prostaat Pensioenplan. Ik zal hier op PSA Prostaatkankertjes uiteraard citeren uit deze discussie.

PSA Prostaatkankertjes kon tot nu toe makkelijk afgedaan worden als een louche site van een gevaarlijke gek. Maar nu mijn mening en de onderbouwing daarvan (na kritische beoordeling door de redactieraad) in Huisarts en Wetenschap gepubliceerd wordt kan men er niet meer omheen. Van Junkstatus is PSA Prostaatkankertjes nu ineens AAA.

Vandaar dat nu het moment gekomen is dat ik me ga bezighouden met de publiekspers. Uiteindelijk  doe ik dit allemaal  om het volk te beschermen tegen de gevolgen van de pretenties van een wereldvreemde. Het schandaal is groot genoeg voor nieuws op de Binnenland pagina's en Actualiteitenrubrieken. Aan de orde is nu een indringend persbericht met bijlagen. Geluk speelt ook een rol, want als bijvoorbeeld op 7 september bekend wordt dat Nelie Smit Kroes de nieuwe premier wordt, zal er veel minder aandacht zijn. Verder is het afwachten hoe het journaille, waaronder een aantal PSA-junkies, met dit nieuws omgaat. Hoe reageert bijvoorbeeld iemand als Paul Witteman, die kort geleden een prostaatoperatie onderging, als hij de H&W PDF onder z'n neus krijgt? We doen ons best en we zullen zien.

26 juli 2010

Een incident uit 1993

Nieuw hier? ERSPC staat voor European Randomised Study for Prostate Cancer. Hier meer bijzonderheden.

In het begin van de jaren 90 had ik met een goede vriend in Haarlem een reclamebureau, ja jullie horen het goed een reclame bureau. Mijn compagnon was Commercial Director en ik was Creative Director. We deden promotie voor van alles en nog wat en het was erg gezellig. Tot we de Farma Communicatie Jaarprijs wonnen voor Nicotinell (nicotine pleister) van het toenmailge Ciba Geigy, toen was het afgelopen met de pret. Wat als een grapje was begonnen liep volledig uit de hand. Ineens was ons bureau HOT in reclameland. Stress! Klanten stonden in de rij, er werden dure autos aangeschaft, luxe directiesecretaresses binnengehaald evenals aantal snelle jongens voor traffic, media en accountmanagement. Het geld stroomde even hard binnen als het werd uitgegeven.

1 van de nieuwe klanten was het ERSPC. De opdracht was: bedenk een campagne om het ERSPC naamsbekendheid te geven en ontwikkel een internationale publiekscampagne voor de werving van een zo groot mogelijk aantal deelnemers voor onderzoek naar het nut van screening naar prostaatkanker. We vonden het wel chique een academische klant op de lijst te hebben, bovendien was dit internationaal met vliegreisjes, hotels etc en het ERSPC bulkte van het geld. Deep down under voelde ik wel meteen nattigheid waarschijnlijk ontspruitend aan het cliche dat je met prostaatkanker sterft en niet aan prostaatkanker. Verder wist ik op dat moment weinig van prostaatkanker en helemaal niets over PSA dat toen nog relatief nieuw was.

We kregen een maand de tijd om een dik pak papier door te spitten en met ideeen te komen, dit dan tussen alle bedrijvigheid door voor soep, inlegkruisjes en pretparken. Na het lezen van de neveneffecten van operaties en bestralingen had ik weinig zin in iets wervends, hooguit in iets voorlichtends. We ontwikkelden een sobere campagne waarvan we ook zelf moesten vaststellen dat het meer leek op een ernstige waarschuwing dan op een wervende uitnodiging. De verwachtingen van de Rotterdammers waren hooggespannen, ze waren immers in zee gegaan met een flitsend reclamebureau. Iedereen zat op het puntje van z'n stoel bij aanvang van de presentatie. De gezichten betrokken al snel bij het presenteren van de kartonnen. Toen de kartonnen over neveneffecten verschenen was de maat vol. We werden onderbroken en kregen te horen dat het absoluut niet de bedoeling was neveneffecten aan de orde te stellen. Hierop ontstond een bijzonder onaangename discussie die eindigde in een niet erg verheffende woordenwisseling. We verlieten vloekend de vergadering, de kartonnen achterlatend. Zoiets hadden we nog niet eerder meegemaakt.

Later dat jaar werd het bureau opgeheven. Dit had niet speciaal te maken met dit incident maar meer algemeen om welzijnsredenen en een hekel aan stress. We kwamen tot de conclusie dat geld inderdaad niet gelukkig maakt. Bepaalde klanten konden we doorschuiven waarvoor we nog een aardig bedrag ontvingen. Hierdoor kon ik een sabbatical nemen en me rustig bezinnen over de rest van mijn loopbaan.

Na een jaar niksen begon ik te malen over het ERSPC incident. Om hier vanaf te komen ging ik me verdiepen in prostaatkanker. Hoe meer ik er over las hoe groter m'n verontwaardiging werd over de onderneming van de Rotterdammers. Ik besloot een kritisch artikel te schrijven over de ERSPC trial, dat in 1995 verscheen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (zie onder kopje publicatie rechter kolom, ver naar beneden scrollen). Toen verscheen Nicolaas Pierson op het toneel. ( zie Een Prettig Gesprek in rechterkolom) Bij hem was op 43-jarige leeftijd gemetastaseerde prostaatkanker geconstateerd, wat op die leeftijd een grote zeldzaamheid is. Ik werd z'n lijfarts en fungeerde daarnaast als inhoudsdeskundige voor malaria voor zijn bedrijf Siamdutch, producent van klamboes. Ik bleef me dus bezighouden met prostaatkanker maar dan wel met echte prostaatkanker en vooral met hormonale therapie daarvoor. In de rechter kolom (nog verder naar beneden scrollen onder het kopje nuttige links) staat een overzicht over hormaonale therapie van mijn hand. In 2007 overleed Pierson. Ik besloot de draad van 1995 weer op te pakken...